Phát triển công nghiệp hoạt hình Việt Nam: Những vấn đề đặt ra từ kinh nghiệm Nhật Bản

Sự phát triển của ngành công nghiệp hoạt hình Nhật Bản cho thấy vai trò quan trọng của chính sách, nguồn nhân lực, mô hình tổ chức sản xuất và thị trường trong việc hình thành một hệ sinh thái sáng tạo bền vững. Đây cũng là những nội dung trọng tâm dự kiến được trao đổi tại Hội thảo – Tọa đàm “Tiêu điểm Điện ảnh Nhật Bản: Chính sách, sáng tạo và phát triển phim hoạt hình” trong khuôn khổ HANIFF VIII.

Phim Lupin the IIIRD the movie: The Immortal bloodline của đạo diễn Takeshi Koike tham gia chương trình phim tiêu điểm Nhật Bản

Nhật Bản – Từ sáng tạo nghệ thuật đến hệ sinh thái công nghiệp

Trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, sự phát triển của công nghệ số và các nền tảng phân phối nội dung đã tạo ra nhiều thay đổi đối với ngành công nghiệp hoạt hình toàn cầu.

Không chỉ dừng lại ở việc sản xuất các tác phẩm điện ảnh và truyền hình, hoạt hình ngày càng gắn với hoạt động khai thác bản quyền, phát triển nhân vật, trò chơi điện tử, xuất bản và nhiều lĩnh vực công nghiệp văn hóa khác.

Nhật Bản là một trong những quốc gia tiêu biểu cho khả năng kết hợp giữa bản sắc văn hóa, năng lực sáng tạo, công nghệ và tổ chức sản xuất để tạo dựng các tác phẩm, nhân vật và thương hiệu có sức sống lâu dài.

Sự phát triển của hoạt hình Nhật Bản không chỉ đến từ thành công của từng bộ phim, mà còn gắn với mối liên kết giữa các chủ thể tham gia chuỗi giá trị: cơ sở đào tạo, đội ngũ sáng tạo, doanh nghiệp sản xuất, đơn vị phát hành và thị trường khai thác bản quyền.

Từ thực tiễn đó, kinh nghiệm Nhật Bản đặt ra những vấn đề đáng quan tâm đối với quá trình phát triển công nghiệp hoạt hình Việt Nam, đặc biệt về cơ chế chính sách, tổ chức sản xuất, phát triển nguồn lực và mở rộng thị trường.

Phim “Spirited Away” của đạo diễn Hayao Miyazaki tham gia chương trình phim tiêu điểm Nhật Bản

Hoạt hình Việt Nam trước yêu cầu chuyển đổi và phát triển

Trong nhiều năm qua, nguồn lực nhà nước giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì hoạt động sáng tác, sản xuất phim hoạt hình Việt Nam, góp phần phát triển đội ngũ nghệ sĩ, kỹ thuật viên và bảo đảm các giá trị văn hóa, giáo dục thông qua tác phẩm.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của công nghệ và thị trường điện ảnh, khu vực ngoài nhà nước ngày càng tham gia rõ nét hơn vào hoạt động sản xuất hoạt hình.

Một số doanh nghiệp, studio và nhóm sáng tạo trẻ đã tham gia sản xuất nội dung phục vụ thị trường trong nước và quốc tế. Những dự án hoạt hình được đầu tư theo hướng thương mại và phát hành tại rạp chiếu phim cũng cho thấy những tín hiệu tích cực.

Tuy nhiên, quá trình phát triển vẫn còn nhiều thách thức.

Số lượng phim hoạt hình Việt Nam được phát hành thương mại chưa nhiều; hiệu quả phát hành và doanh thu nhìn chung còn hạn chế; thị trường chưa thực sự ổn định. Chất lượng nội dung, kịch bản và năng lực sản xuất ở một số khâu cần tiếp tục được nâng cao.

Bên cạnh đó, sự kết nối giữa sáng tạo, sản xuất, phát hành, phổ biến, khai thác bản quyền và phát triển sản phẩm phái sinh chưa đồng bộ, ảnh hưởng đến khả năng hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh của ngành hoạt hình.

Những vấn đề này cho thấy yêu cầu phát triển phim hoạt hình Việt Nam không chỉ dừng ở việc tăng số lượng tác phẩm mà còn cần quan tâm đến điều kiện hình thành và vận hành thị trường.

Phim “Gold Kingdom and Water Kingdom” của đạo diễn Kotono Watanabe tham gia chương trình phim tiêu điểm Nhật Bản

Chính sách, nguồn lực và thị trường – Những nội dung trọng tâm cần trao đổi

Tại Hội thảo – Tọa đàm trong khuôn khổ HANIFF VIII, phiên chuyên môn về quản lý nhà nước, chính sách và phát triển thị trường phim hoạt hình dự kiến tập trung thảo luận một số vấn đề nổi bật.

Trước hết là kinh nghiệm của Nhật Bản trong xây dựng môi trường phát triển ngành công nghiệp hoạt hình, vai trò của Nhà nước và những cơ chế, chính sách có thể tham khảo phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Tiếp đó là thực trạng hoạt động sáng tác, sản xuất, phát hành và phổ biến phim hoạt hình Việt Nam trong khoảng 10 năm gần đây, nhìn nhận từ cả kết quả đạt được và những hạn chế cần khắc phục.

Một nội dung quan trọng khác là khả năng phát triển thị trường hoạt hình Việt Nam thông qua đổi mới mô hình sản xuất, nâng cao năng lực phát hành, nghiên cứu hành vi khán giả và mở rộng khả năng khai thác thương mại của tác phẩm.

Đặc biệt, việc phát hành phim hoạt hình tại hệ thống rạp chiếu phim được đặt ra như một vấn đề cần nghiên cứu sâu hơn, từ nhu cầu thưởng thức của công chúng đến phương thức đưa tác phẩm tiếp cận thị trường.

Hướng tới một hệ sinh thái hoạt hình Việt Nam có bản sắc

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy phát triển công nghiệp hoạt hình là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp giữa chính sách, công nghệ, nguồn nhân lực, môi trường sáng tạo và năng lực thị trường.

Đối với Việt Nam, yêu cầu đặt ra là tiếp tục phát huy vai trò định hướng, hỗ trợ của Nhà nước, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp, nhà đầu tư và các nguồn lực xã hội tham gia sâu hơn vào hoạt động sản xuất, phát hành và khai thác giá trị tác phẩm.

Cùng với đó, phát triển hoạt hình cần gắn với xây dựng bản sắc sáng tạo, khai thác hiệu quả chất liệu văn hóa dân tộc và nâng cao khả năng tiếp cận nhiều nhóm khán giả.

Việc nghiên cứu kinh nghiệm Nhật Bản vì vậy không nhằm sao chép một mô hình có sẵn, mà hướng tới lựa chọn những bài học phù hợp với điều kiện phát triển, quy mô thị trường và đặc trưng văn hóa của Việt Nam.

Thông qua các trao đổi tại Hội thảo – Tọa đàm “Tiêu điểm Điện ảnh Nhật Bản: Chính sách, sáng tạo và phát triển phim hoạt hình”, HANIFF VIII kỳ vọng góp phần gợi mở những định hướng thiết thực trong xây dựng môi trường phát triển công nghiệp hoạt hình Việt Nam theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và bền vững.

Hội thảo dự kiến diễn ra sáng ngày 29/11/2026 tại Hà Nội, trong khuôn khổ Liên hoan Phim quốc tế Hà Nội lần thứ VIII.